ذهبیه از جمله سلسله های صوفیانة شیعه مذهبی است که در نیمه نخست سدة نهم هجری و در عصر حاکمیت تیموریان رسماً فعالیت خود را آغاز کرد و با روی کارآمدن دولت صفوی، قوام بیشتر یافت و در تمامی ادوار پس از آن نیز با فراز و فرودهایی به حیات اجتماعی و گاه سیاسی خود ادامه داد. بزرگان این طریقت، سلسله اقطاب خود را به معروف کرخی و از طریق او به امام رضا(ع) و در نهایت به پیغمبر اسلام(ص) می رسانند. گرایش های شیعی که از نخستین ادوار تصوف اسلامی در آثار برخی متقدمان به نحو بارزی دیده می شد، از قرن پنجم به بعد، افزایش بیشتری یافت و سرانجام در رسالات میرسید علی همدانی، گسترده تر شد. در این پژوهش برآنیم تا با روش توصیفی-تحلیلی، ضمن کندوکاوی در مهمترین عقاید و باورهای طریقت ذهبیه، نقش میر سید علی همدانی را در تحولات این سلسله مورد بررسی قرار گیرد.

متن کامل این مقاله به زبان انگلیسی می باشد. لطفا برای مشاهده متن کامل مقاله به بخش انگلیسی مراجعه فرمایید.لطفا برای مشاهده متن کامل این مقاله اینجا را کلیک کنید.

در این تحقیق، آراء مرگ شناسانه ی میرسیّد علی همدانی از جنبه ی گونه شناسی مورد واکاوی قرار گرفته است؛ بدین ترتیب پس از نگاهی کلی بر مفهوم مرگ، مسأله ی موت از دیدگاه سید علی همدانی به نحو اجمالی مطرح شده و در ادامه، دیدگاه این عارف بزرگ در باب گونه شناسی مرگ، بررسی گردیده است. نتایج این پژوهش نمایان گر آن است که در منظر سیّد علی همدانی، مرگ رهایی مؤمن از زندان دنیا است و به معنای نیستی ونابودی نیست بلکه عین بقا وجاودانگی است و سالکی که عزم سلوک در سر دارد؛ تا فانی نگردد، به مقام بقاء بار نمی یابد. در منظومه فکری و قلمرو نگاه این عارف واصل مرگ دوگونه است؛ صوری و معنوی(غیراختیاری و اختیاری). مرگ صوری و ظاهری به معنای قطع تعلق نفس از بدن و انتقال نفس یا روح انسان از نشئه دنیا به نشئه برزخ است و مرگ حقیقی را «مرگ معنوی» می نامد که با حصول آن، انسان دیگر به اوصاف رذیله و فضیله خویش نظر ندارد و چنان مستغرق در بحر توحید می گردد که ذات و اسماء وصفات حقّ در وی متجلّی می گردد و از او جز افعال و آثار الهی صادر نمی گردد. کلیدواژه ی گفتمان های میر سیّد علی همدانی در باب مرگ اندیشی، با تأکید «مرگ اختیاری و حقیقی» پی ریزی شده و وسعت گفتمان مرگ اختیاری بر آثارش سایه گستر است. مرگ حقیقی در دو معنای سلبی و ایجابی بکار برده است؛ به این معنا که از یک سو مرگ حقیقی را معنایی منفی و سلبی قلمداد نموده و آن را به اهل غفلت نسبت داده است؛ زیرا اگرچه ظاهراً مرده نیستند اما باطناً و از نظر معنوی مرده اند و حقیقتاً میّت هستند. وی هر کس را که حضور حقّ در نظام هستی را مشاهده نکند، محجوب جاهل نامیده و او را دارای مرگ حقیقی می داند. از سوی دیگر، برای مرگ حقیقی و معنوی معنای ایجابی و مثبت قائل شده و آن را مختصّ برخی از اهل عرفان دانسته که در اثر آن، اوصاف ذمیمه و حمیده اخلاقی و حتّی وجود خود را هم به خویش نسبت نداده و خدای متعال در وجود ایشان ظهور نموده است. مطلب دیگر اینکه میر سید علی همدانی بسان عرفایی همچون قیصری مرگ ارادی را به معنای مشاهده ی حقّ در جمیع مجالی وجود و فنای عبد در حقّ دانسته است.

فتوت نامه ها یکی از منابع مهم در شناخت فرهنگ و اندیشه اهل فتوت به شمار می آیند. ریشه و اساس فتوت را در آیین مهری مییابیم که در آن سربازان میترا ملزم به طی مراحل دشوار، رعایت وفا و صداقت، پایبندی به عهد و دشمنی با دروغ و تقلب بودند. از سویی دیگر، این اندیشه با آیین زردتشتی نیز پیوند داشت. پس از اسلام و در پی رونق اندیشه های اسلامی این فرهنگ با آیین اسلام ادغام شد؛ اما به دنبال دوری خلفا از مبانی اسلام و رواج دورویی و تزویر، گروهی از صوفیه در پی اخلاص در عمل و اجتناب از ریا بر آمدند. فتوت کم کم با اندیشه های اسلامی در هم آمیخت و بن مایه های عرفان اسلامی را شکل داد و از قرآن و حدیث بسیار بهره برد. اهل فتوت حضرت علی (ع) را سردمدار فتیان نامیدند و به روایت داستانهایی پرداختند که وجود این مسلک را از دورة آدم (ع) تا زمان حضرت علی (ع) اثبات میکرد. سهروردی با شناخت کامل ریشة فتوت در آیین زردشتی در پی احیای مسلک و عرفان اسلامی بر آمد و در این زمینه دو فتوت نامه نگاشت. میر سید علی همدانی که سالکی مسافر بود در طی سفرهایش این مسلک و آیین را رونق بخشید. در این مقاله در پی آن هستیم که با بررسی محتوایی و سبکی هر دو اثر، این نکته را در یابیم که آنها از چه منظری مشترکاتی دارند و تفاوت دیدگاهاشان در چیست.

شناخت زوایای پنهان آثار هنری خصوصاً دیوانهای شعری از طریق مطالعه در چگونگی شکل­ گیری آنها امکان­ پذیر است. سید علیرضا پسر سید مساعد جبل­ عاملی متخلص به مهری و سید و مشهور به مهری عرب(تولد1050ه. ق-وفات؟ ) از شاعران توانمند امّا گمنامِ سده یازدهم هجری است. بررسی و تحلیل سبک­ شناسی شعر مهری ضمن اینکه شگردهای هنری، زبانی و پیامهای فکری این شاعر را آشکار میکند، میتواند به کشف بخشی از حقایق مربوط به تاریخ و فرهنگ ایران منجر شود. شعر مهری هم معانی، مضامین و آرایه­ های ادبی قابل توجه دارد و هم متأثر از شرایط اجتماعی و سیاسی بوده است؛ به همین دلیل از دیدگاه­ های مختلف ادبی و تاریخی شایان بررسی و تحلیل است. با توجه به نوآوریهایی که مهری در کاربرد تعبیرات و الفاظ، تصویرساز­ یها و وسعت دایره لغات نشان داده است؛ در این مقاله برآنیم تا ویژگیهای سبکی و نوآوریهایی که شاعر در اشعارش به آنها توجه داشته را در سه سطح زبانی، ادبی و فکری بررسی نماییم.

«قسط و عدل» از مهمترین ارکان و ارزش های چند جانبه و متعالی اسلامی است که در قرآن کریم و آموزه های پیشوایان دین، در حوزه زندگی فردی و اجتماعی، مورد تاکید فراوان قرار گرفته است. میر سیدعلی همدانی (786-714ق) به عنوان یکی از بزرگترین اندیشمندان تاثیرگذار بر شبه قاره و بخش عمده ای از آسیا، در آثار خود به اهمیت عدالت از چند جنبه جداگانه پرداخته است. و بر اساس نظریه سیاسی و اجتماعی و مبنای اعتقادی او عدالت در مرکز جهان بینی و انسان شناسی و فلسفه سیاسی او قرار می گیرد. در این مورد عقایدی ابراز داشته که در حقیقت تحلیلی عمیق از دیدگاه اسلام در مورد عدالت به شمار می آید و بر محور تکیه بر «حاکم عادل» و «مصلح عادل» استوار است. وی بسیاری از احکام چون «امر به معروف و نهی از منکر» را هم بر همین اساس تحلیل می کند.

علیرغم مالکیت انحصاری و همچنین پتانسیل بالای طبیعت حوضه آبخیز سیدعلی بخش رضویه شهرستان مشهد، ولی بعلت محرومیت ساکنان آن و فقر شدید امکانات، پایداری زیستی اهالی حوضه، بسیار مورد تهدید است. هدف این پژوهش بررسی جنبه های مختلف دهکده زیستی پایدار و نیز واکاوی برخورداری از مواهب طبیعی جهت رسیدن به استقلال نسبی در بعد معیشت است. جامعه آماری این پژوهش زنان و مردان بالای 18 سال در دهکده سیدعلی واقع در بخش رضویه شهرستان مشهد بوده و روش تحقیق به صورت آماربرداری 100 درصد خانوارها اجرا شد. جمع آوری داده ها و اطلاعات مورد نیاز از طریق سه روش بازدید میدانی، مصاحبه عمیق با ساکنان و همچنین تکمیل فرم ها و پرسشنامه های محقق ساخته انجام گرفت. برای تحلیل داده ها، از نرم افزار SPSS و از آماره های میانه، مد، میانگین، انحراف معیار، بیشینه، کمینه، واریانس و همچنین آزمون های متفاوتی چون لوین، تی تست، پیرسون و F استفاده گردید. نتایج حاکی از آن است که ساکنان این حوضه، یک اجتماع خانوادگی بوده و تقریبا فاقد کلیه امکانات زیربنایی هستند. براساس نتایج، در میان عوامل موثر بر پایداری دهکده زیستی، متغیرهای جاذبه طبیعی، تقدیرگرایی، انسجام اجتماعی و مشارکت اجتماعی از میانگین بالایی برخوردار بودند. وضع بد بهداشتی، پایین بودن میزان درآمد، وضع نامناسب تغذیه، پایین بودن میزان سواد و همچنین جوانی جمعیت، از علل کم توسعه یافتگی هستند. بررسی ها نشان داد که حوضه توانایی بالایی برای سرمایه پذیری و سرمایه گذاری دارد. بعلاوه، پتانسیل معیشت های جایگزین که بتواند به ارتزاق و حیات اجتماعی-زیستی منطقه کمک کند، بالاست. در این راستا، ضروری است تا تعامل ساکنان حوضه با نهادهای بویژه کارآفرینی و توسعه روستایی بیشتر شود.